Większość osób handlujących kontraktami futures na krypto otwiera dziś pozycje na kontrakcie, który nigdy nie wygasa. To trochę dziwne, bo futures wymyślono właśnie po to, by rozliczać je w ustalonym dniu. Zrozumienie, skąd wzięły się kontrakty perpetual i po co im mechanizm finansowania (funding), tłumaczy wiele o zachowaniu tego rynku i o tym, gdzie kryje się ryzyko.
Problem kontraktów z datą wygaśnięcia
Klasyczny kontrakt futures to umowa kupna lub sprzedaży aktywa po ustalonej cenie w ustalonym terminie. Im bliżej tej daty, tym bardziej cena futures zbliża się do ceny spot, bo w dniu wygaśnięcia kontrakt jest rozliczany właśnie względem niej. Ktoś, kto zauważy rozbieżność, może zagrać przeciwko niej, a ta presja utrzymuje obie ceny blisko siebie.
Na młodym rynku krypto taki model miał praktyczne wady. Trzeba było wybierać między kilkoma terminami, płynność rozpraszała się między nimi, a dłuższe trzymanie pozycji oznaczało jej zamknięcie i ponowne otwarcie (rolowanie) przed każdym wygaśnięciem. Kontrakt, który po prostu pozostaje otwarty, byłby dużo prostszy w użyciu.
Pomysł z 2016 roku: futures bez daty wygaśnięcia
Koncepcja kontraktu terminowego bez terminu rozliczenia pojawiała się w literaturze ekonomicznej na długo przed kryptowalutami, ale nie stała się produktem masowym. Upowszechniła ją giełda instrumentów pochodnych BitMEX. Jej wieczysty kontrakt na bitcoina, wyceniany w dolarach amerykańskich, wystartował w 2016 roku i stał się wzorem, który później skopiowały inne platformy.
Wyróżniały go dwie cechy. Oferował wysoką dźwignię, w pewnym okresie do 100x na głównym kontrakcie, a do tego był zabezpieczany i rozliczany w bitcoinie, a nie w dolarach, więc zysk i strata były wypłacane w samej kryptowalucie. Z czasem wiele giełd dodało kontrakty zabezpieczane stablecoinami, takimi jak USDT i USDC, i to właśnie tę wersję widzi dziś większość traderów detalicznych. Kontrakty perpetual należą obecnie do najczęściej handlowanych instrumentów na rynku krypto.
Funding: smycz łącząca kontrakt z ceną spot
Zniesienie daty wygaśnięcia usunęło też siłę, która ściągała cenę futures do spot. Kontrakt perpetual potrzebował zamiennika i jest nim płatność fundingowa. W regularnych odstępach (na wielu giełdach co osiem godzin, choć harmonogramy bywają różne) jedna strona rynku płaci drugiej.
- Gdy kontrakt jest notowany powyżej indeksowej ceny opartej na spot, stopa finansowania jest dodatnia i pozycje długie płacą krótkim.
- Gdy jest notowany poniżej, stopa jest ujemna i pozycje krótkie płacą długim.
- W standardowym modelu płatność trafia między traderami, a nie do giełdy.
Cała logika opiera się na bodźcach. Jeśli perpetual jest „za drogi”, trzymanie pozycji długiej staje się kosztowne, a krótkiej opłacane, co zachęca do sprzedaży kontraktu i spycha jego cenę w dół. Gdy jest „za tani”, działa to lustrzanie. Stopa składa się zwykle z niewielkiego składnika odsetkowego oraz składnika premii, który odzwierciedla odległość kontraktu od indeksu. Sam indeks jest zazwyczaj średnią cen spot z kilku rynków.
To jednak zachęta, a nie gwarancja. W gwałtownych, stresowych warunkach perpetual potrafi przez pewien czas wyraźnie odchylać się od ceny spot.
Co z tego wynika dla ryzyka
- Funding jest naliczany od wielkości pozycji, a nie od depozytu. Hipotetyczny przykład: stopa 0,01% za osiem godzin to 0,03% dziennie od całej pozycji. Przy dźwigni 10x daje to około 0,3% depozytu dziennie.
- Cena z wykresu to nie zawsze ta, która się liczy. Wiele giełd opiera niezrealizowany wynik i likwidację na cenie mark, wyliczanej na podstawie indeksu, więc krótki skok ostatniej ceny transakcyjnej niekoniecznie odpowiada temu, od czego zależy likwidacja.
- Funding opisuje ustawienie rynku, a nie przyszłość. Wysoka dodatnia stopa mówi, że posiadacze pozycji długich płacą za ich utrzymanie. Nie mówi, w którą stronę pójdzie cena.
Handel z dźwignią wiąże się z wysokim ryzykiem straty, a funding to kolejny koszt działający przeciwko pozycji trzymanej długo.
BitMe to aplikacja webowa, która całą dobę monitoruje Twoje pozycje futures na Bybit, OKX i BloFin i wysyła alerty na Telegram, także o ryzyku likwidacji, a z zamkniętych transakcji futures USDT/USDC automatycznie prowadzi dziennik. Łączy się przez klucz API tylko do odczytu i jest bezpłatna w okresie beta. Więcej wyjaśnień o działaniu futures znajdziesz w poradnikach BitMe.