Każda pozycja na kontraktach futures z dźwignią ma cenę, przy której giełda zamyka ją przymusowo. To cena likwidacji. Nie jest przypadkowa: wynika z wielkości depozytu, rozmiaru pozycji i minimalnych wymagań giełdy dotyczących zabezpieczenia. Poniżej pokazujemy tę zależność na prostych, hipotetycznych liczbach.
Depozyt, dźwignia i wielkość pozycji
Dźwignia to stosunek wielkości pozycji (jej wartości nominalnej) do depozytu, który ją zabezpiecza. Przy 100 USDT depozytu i dźwigni 10x pozycja jest warta 1 000 USDT. Te same 100 USDT przy dźwigni 20x kontrolują 2 000 USDT.
Depozyt (margin) działa jak poduszka, która amortyzuje straty. Gdy cena idzie przeciwko pozycji, niezrealizowana strata zjada tę poduszkę. Giełdy wymagają też minimalnej kwoty do utrzymania pozycji, czyli marginu utrzymania (maintenance margin). Gdy poduszka skurczy się do tego minimum, pozycja zostaje zlikwidowana. Odległość do likwidacji to zatem z grubsza depozyt początkowy pomniejszony o margin utrzymania, odniesiony do wielkości pozycji.
Dla pozycji na marginie izolowanym często stosuje się takie uproszczone przybliżenie:
- Long: cena likwidacji ≈ cena wejścia × (1 − 1/dźwignia + stopa marginu utrzymania)
- Short: cena likwidacji ≈ cena wejścia × (1 + 1/dźwignia − stopa marginu utrzymania)
Prawdziwe giełdy mają własne wzory i parametry, więc traktuj to jako pomoc w zrozumieniu mechanizmu, a nie kalkulator.
Przykład liczbowy (hipotetyczna ilustracja)
Załóżmy pozycję long na izolowanym marginie na wymyślonym aktywie, otwartą po 100 USDT z depozytem 100 USDT. Przyjmijmy stopę marginu utrzymania 0,5% wielkości pozycji i pomińmy opłaty oraz funding. To wyłącznie przykładowe liczby, a nie parametry żadnej rzeczywistej giełdy ani instrumentu.
- 5x: pozycja 500 USDT, likwidacja ≈ 80,5, bufor ≈ 19,5%
- 10x: pozycja 1 000 USDT, likwidacja ≈ 90,5, bufor ≈ 9,5%
- 20x: pozycja 2 000 USDT, likwidacja ≈ 95,5, bufor ≈ 4,5%
- 50x: pozycja 5 000 USDT, likwidacja ≈ 98,5, bufor ≈ 1,5%
Weźmy wiersz 10x. Margin utrzymania to 0,5% z 1 000, czyli 5 USDT, więc pozycja może stracić około 95 USDT przed likwidacją. To 9,5% wielkości pozycji, co daje cenę likwidacji w okolicy 90,5. Short o tych samych parametrach wygląda lustrzanie powyżej ceny wejścia, mniej więcej przy 109,5.
Dlaczego bufor kurczy się szybciej, niż rośnie dźwignia
W tym uproszczonym modelu bufor to mniej więcej 1/dźwignia minus stopa marginu utrzymania. Wynikają z tego dwie rzeczy.
Po pierwsze, podwojenie dźwigni zmniejsza bufor więcej niż o połowę. Przejście z 5x na 10x obniża go z 19,5% do 9,5%. Przejście z 20x na 50x obniża go z 4,5% do 1,5%.
Po drugie, dźwignia mnoży to, jaka część depozytu znika przy danym ruchu ceny. Niekorzystny ruch o 1% na pozycji 1 000 USDT to strata 10 USDT, czyli 10% depozytu 100 USDT. Na pozycji 2 000 USDT ten sam ruch kosztuje 20 USDT, czyli 20% depozytu. Stały wymóg marginu utrzymania zabiera też relatywnie więcej wraz ze wzrostem dźwigni. Przy hipotetycznych 100x depozyt to 1% pozycji, a margin utrzymania 0,5%, więc zostaje zaledwie 0,5% zapasu.
Ceny kryptowalut potrafią w krótkim czasie zmienić się o kilka procent, więc bufor rzędu jednego czy dwóch procent zostawia bardzo mało miejsca na zwykłą zmienność. Wyższa dźwignia to nie darmowa dodatkowa ekspozycja, tylko bezpośrednia wymiana bufora na wielkość pozycji.
Czego prosty rachunek nie uwzględnia
Rzeczywista cena likwidacji różni się od tej z podręcznikowego wzoru z kilku powodów:
- Cena znacznikowa (mark price): giełdy zwykle uruchamiają likwidację na podstawie ceny znacznikowej, a nie ostatniej ceny transakcji, więc krótki knot na jednej książce zleceń nie musi mieć znaczenia, a trwały ruch już tak.
- Opłaty i funding: prowizje i płatności fundingowe z czasem zmniejszają poduszkę depozytu i przybliżają likwidację.
- Progi wymagań: większe pozycje często mają wyższą stopę marginu utrzymania.
- Tryb marginu: przy marginie krzyżowym pozycję zabezpiecza szersze saldo konta, co zmienia obliczenia.
- Zmiany po wejściu: dopłata depozytu do pozycji izolowanej albo zmniejszenie jej rozmiaru oddala cenę likwidacji od bieżącej ceny.
Rzeczywistą cenę likwidacji pokazuje ekran pozycji na giełdzie i to ją warto brać pod uwagę, a wzorów takich jak powyższy używać tylko do zrozumienia, jak ta cena się zmienia. Artykuł ma charakter edukacyjny i nie jest poradą finansową. Handel z dźwignią wiąże się z wysokim ryzykiem straty, nawet całego depozytu użytego w pozycji.
BitMe monitoruje Twoje pozycje futures na Bybit, OKX i BloFin przez całą dobę i może wysłać alert na Telegramie, gdy udział wykorzystanego marginu wskazuje na rosnące ryzyko likwidacji. Alerty tylko informują, nie zamykają pozycji. Zobacz, jak działają alerty likwidacji i stop-lossa; w okresie beta BitMe jest bezpłatny.